همسفرسفربین

مجله گردشگری

کاروانسرای خانات در قلب تهران

نوشته شده توسط : سمانه نادری در تاریخ : پنجشنبه ۱۱ دی ۱۳۴۸

100 سال تاریخ کهن در کاروانسرای خانات


 

کاروانسرای خانات یکی از اماکن تاریخی و گردشگری تهران می باشد که در خیابان مولوی، خیابان صاحب جمع قرار دارد. مساحت کاروانسرای خانات بالغ بر  ده هزار متر مربع بوده و از پنجاه چهار حجره کوچک تشکیل شده است. تهران جاذبه های تاریخی فراوانی دارد سفربین در این مقاله کاروانسرای خانات را به شما معرفی می کند. شما می توانید با یکی از تورهای یکروزه تهرانگردی سری به این کاروانسرای زیبا بزنید و در دل تاریخ تهران غرق شوید و لذت ببرید.

 

100 سال تاریخ کهن در کاروانسرای خانات


ساخت کاروانسرای خانات را به اواخر دوران ناصرالدین شاه قاجار و سال های حدود هزار و سیصد هجری قمری نسبت داده اند. در نقشه تهران نیز که در سال ۱۳۰۹ هجری قمری توسط نجم الملک تهیه شده، عمارت کاروانسرا وجود دارد.
کاروانسرای خانات در جوار جاده برون شهری تهران یعنی «جاده حضرت عبدالعظیم» بنا گردید که آن زمان در خارج بافت تهران قرار داشته است. تا اواسط سلطنت ناصرالدین شاه تهران هنوز در حصار صفوی که در سال ۹۶۱ هجری قمری بنا گردیده بود، محصور بود و در این زمان حصار قدیمی تهران خراب و حصار جدیدی ناصری گرداگرد آن ساخته شد و بدین ترتیب ضلع جنوبی حصار از خیابان مولوی به خیابان شوش تغییر کرد و با توسعه شهر، کاروانسرای خانات داخل تهران افتاد.

 

100 سال تاریخ کهن در کاروانسرای خانات


اراضی آن محدوده در سال های پایانی دوره ناصری تا اواخر قاجار به امین السلطان (صدر اعظم پادشاهان ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه و محمد علی شاه) تعلق داشته است. کاروانسرای خانات در همین اراضی و ضلع شرقی میدان امین السلطان احداث گردید. بنا در سال ۱۳۵۷ دچار حریق شد و ورودی های غربی و شرقی در آتش سوزی مسدود شد و سپس کاروانسرای خانات به بنگاه و بعد به انبار تغییر کاربری داد.
کاروانسرای خانات توسط موسی خان امین الملک در سال ۱۳۲۹ هجری قمری به آقای سید علی اردهالی واگذار و سپس در اختیار سید جعفر اردهالی و در نهایت محمد اردهالی قرار داشت.

 

100 سال تاریخ کهن در کاروانسرای خانات


عمارت کاروانسرای خانات، بزرگترین بنا در نوع خود در داخل بافت مرکزی شهر تهران و همچنین داخل بافت تاریخی بوده که فاقد حریم مصوب می باشد. کاروانسرای خانات تاکنون کاربری خود را حفظ کرده است. البته هیچ سنخیتی از نظر شکلی با فعالیت آن در قدیم ندارد، امروزه ، دیگر از قافله ها و کاروان چهارپایان و صدای زنگ قطار شترهای بارکش خبری نیست، اما همچنان در حجره های پیرامونی آن کسبه و تجار به کسب و کار مشغول هستند و حدود ده حجره به صورت دائمی مشغول به فعالیت می باشند و به زودی مستاجرین قبلی بنا در کاروانسرای خانات مستقر خواهند شد.
اولین بهره برداری رسمی از کاروانسرا بعد از مرمت در اسفند ماه سال ۱۳۸۸ جهت برگزاری جشن ملی نوروز بود. همچنین به تازگی در بخشی از کاروانسرای خانات ، رستوران و سفره خانه سنتی بازگشایی شده است.
گفتنی است در مرمت بنای کاروانسرای خانات سعی شده مواردی نظیر استفاده از آجر با ملات گچ، آجرکاری، کاشیکاری و همچنین تزئینات چوبی درب و پنجره‌ ها رعایت شود. برای پوشش دیوار‌ها از کاهگل و آجر شکسته استفاده شده و شکل نورپردازی، تلفیق رنگ‌ ها و دیگر مصالح به کار رفته در چیدمان داخلی حجره‌ ها به‌ گونه‌ ای است که با معماری دوره احداث بنای کاروانسرای خانات مطابقت دارد. برای نمونه، تخت‌ های چوبی سنتی، گلیم و گبه و اشیای قدیمی در چیدمان داخلی حجره‌ ها مورد استفاده قرار گرفته است. حتی در طراحی آبنما هم تلاش شده مصالح به‌ کار رفته با بافت مجموعه همخوانی داشته باشد.

 

100 سال تاریخ کهن در کاروانسرای خانات


کاروانسرای خانات در زمینی قرار گرفته است که اضلاع چهار گوشه آن غیر متقارن است اما صحن بنای کاروانسرای خانات از محوطه ای چهارگوش و متقارن شکل گرفته و به این ترتیب قناسی زمین از دید بازدید کننده پنهان مانده است. در صحن بنای کاروانسرای خانات حجره های متقارن که تعداد آن به پنجاه و چهار واحد می رسد، استقرار یافته اند. صحن دارای دو ایوان است که یک ایوان در سمت شرق به ورودی اصلی بنا راه دارد و ایوان دیگری در غرب به ورودی دوم بنا منتهی می شود. ورودی اصلی بنای کاروانسرای خانات با دالانی که در اطراف آن حجرات بزرگی قرار دارند به بازار امین السلطان راه دارد. در ضلع شمال شرقی پس از عبور از یک دالان به باربند و اصطبل ها می رسیم که در قدیم محل نگهداری چهارپایان بوده است.
معماری کاروانسرای خانات تهران به شیوه آجر کاری و گره سازی می باشد و باربرهای آن دیوار حمال آجری است و با مصالح آجر، ملات گل، آهک، گچ، سنگ، چوب و سفال احداث شده است.

 

100 سال تاریخ کهن در کاروانسرای خانات

همانطور که در بالا اشاره شد، کاروانسرای خانات در سال ۱۳۵۷ آتش گرفت ولی خوشبختانه درب اصلی ورودی کاروانسرا از گزند آتش سوزی سال به دور بود. این درب با ارتفاع پنج متر از چوب روسی ساخته شده و چهل گل میخ آن نظر هر بیننده‌ ای را به خود جلب می‌ کند. همچنین گرداگرد درب ورودی رهنمودهای از امام علی (ع) در مورد آداب خرید و فروش به وسیله کاشی نصب شده است.
این کاروانسرا در تاریخ ۱ مهر ۱۳۸۲ به شماره ۱۰۴۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

--------------------------

گردآوری و تنظیم : سفربین

مطالب مرتبط :

تبلیغات

    www.safarbin.ir www.safarbin.ir www.safarbin.ir www.safarbin.ir

کلمات کلیدی

تخفیفات ویژه !     تا 30% تخفیف بگیرید فقط با ثبت ایمیل و شماره موبایل

ثبـت نام